کوتاه ومفید از جامعه شناسی شهری

جامعه شناسی شهری

مقدمه

تعریف جامعه شناسی

موضوع جامعه شناسی شهری

تعریف شهر و اختصاصات آن

جمعیت شهری

پیدایش شهر ها و رشد جمعیت شهر نشینی:

سابقه شهر نشینی در جهان

رشد جمعیت و شهر نشینی در عصر جدید

گرایش به سوی شهر ها و اثرات اجتماعی آن

توسعه شهر نشینی و تمرکز شهری در جهان

مبنای نظری جامعه شناسی شهری

تعریف شهربه مثابه یک نماد اقتصادی

عوامل فرهنگی اجتماعی

شهر آرمانی یا اتوپیا

نظریه ای تاریخی و تکاملی

نظریه عمومی  شناختی شهر ابن خلدون

توسعه شهر ها در عصر اسلامی

منابع و ماخذ

مقدمه

حقیقت این است که مشاهده واقعیت اجتماعی بدون داشتن کمترین تئوری یا نظریه قبل امکا پذیر نیست . انسان بدون فکر قبلی به مشاهده رویداد و امور اجتماعی می پردازد . افکار قبلی یا افکار و فرضیاتی اند که از فهم عام بر   می آید یعنی از همگان ساخته است . و یا فرضیاتی هستند که نتیجه دیگر برسی های جامعه شناسی اند.جامعه شناسی نیز برای بررسی موضوع خودش فرضیه ها و نظریه ها دارد.

توسعه سریع جامع صنعتی مستلز م تحرک  عظیم جغرافیایی و اجتماعی افراد انسانی است مثلا برای تاسیس کارخانه ای  در فلان نقطه که مفید و سود اور است باید تکنسین هاو نیروی انسانی مورد نیاز را به سرعت به حرکت در اورد . توسعه اقتصادی جامعه صنعتی به توسعه شهر ها منجر شد و آشنایی روابط اجتماعی ساکنان شهر ها و مراوات اجتماعی آنان دربعد روانی وسکونتگاهی دربعد فیزیکی ضرورت توجه به موضوع شهر و صنعت و انسان دو چندان کرد و اینگونه بود که جامعه شناسی در بعد روستایی و سکونتگاهی در بعد فیزیکی ضرورت توجه جامعه شناسان شهری به موضوع شهر ،صفت و انسان دو چندان کرد و اینگونه بود که جامعه شناسی شهری در دنیای معاصر  مورد توجه صنعتگران ، سیاستمداران ، شهر سازان و .... قرار گرفت .

 

1-                تعریف جامعه شناسی

جامعه شناسی ، مطالعه علمی واقعیتهای اجتماعی ، یعنی  پدیده های اصیلی است که نتیجه زندگی و کنش و واکنش های گروه های اجتماعی است .

جنبه های واقعیتهای اجتماعی:

الف: جنبه امنیت شناسی

ب:جنبه سازمانی : وظایف مربوط بهساخت جامعه بمانند روابط اجتماعی ، خانواده – واقعیتهای مربوط به وظایف و کارکرد نهاد های اجتماعی

چ: فرهنگی و روانی : واقعیتهای اجتماعی که تحت عنوان طرز فکر به روحیه گروهی وسنن ومعارف جمعی و ایده آل های گروهی ذکرمی شود، مجموعه ایست از طرز رفتار ، پندار ، احساسات و امثال آن. کم و بیش اعضای یک گروه معین مشترک  و به اعضای جدید جامعه قابل انتقال است و به خودی خود به افراد جامعه تحمیل می شود.مانند آداب و رسوم ، قوانین ، زبان ، قواعد اخلاقی مورد قبول و ...

2-                جامعه شناسی شهری چیست؟

برای اینکه تعریف روشنتری  از ماهیت و دامنه جامعه شناسی شهریبه دست دهیم  می توانیم بگوئیم که تجزیه و تحلیل  شهر به عنوان یک واقعیت اجتماعی موضوع جامعه شناسی شهری است بنابراین جامعه شناسی شهری کلیه مسایل اجتماعی شهرنشینی رادر بر خواهد گرفت. یکی از واقعیت های سیاسی را بطه ریخت جامعه با سایر واقعیتهای اجتماعی است .

موضوع جامعه شناسی شهری

    تجزیه شهر به عنوان یک واقعیت اجتماعی موضوع جامعه شناسی شهری است.

 

3-                شهر چیست؟

همگان معتقدند که شهر را نمی توان در مجموع ساختار نهاد و تاسیسات آن خلاصه  کرد بلکه آنچه مهم است تجمع دائمی انبوه عظیمی از انسانها در فضای معینی  است که به صورت یک مرکز اجتماعی بسیار پیچیده در آمده است. لذا می توان شهر را به صورتهای زیر تعریف کرد

الف) از جنبه مادی خارجی:

شهر بدوا انبوهی از افراد انسانی و فضایی را که در آن سکونت دارند شامل می شود . در اینجا نظم جاری مربوط مسایل زیر در خور توجه است . جمعیت شهری از نظر مقدار ، تراکم ، ترکیب و ساختمان و تحول و طرز  پراکندگی و قرار گرفتن جمعیت در فضای شهر و اصول تمایز بین قسمتهای مختلف فضای شهر و تاثیرات ان بر زندگی اجتماعی افرادو گروههایی که در آن زندگی می کنند .

ب) از جهت دیگر شهر عبارت از یک سازمان اجتماعی پیچیده است  یعنی شهر تنها از تجمع افراد تشکیل نمی شود بلکه مجتمل بر گروههای مختلفی مانند خانواده ، طبقات اجتماعی ، کارگاهها و کارخانه ها ، گروهها وانجمن های مختلف و غیره است.

می توان جستجو کرد که این گروهها به دلیل زندگیشهری چه جنبه هاوصور    ویژه ای به خود می گیرند  در مقایسه با محیط روستایی چه خصوصیاتی پیدا می کنند ( مثلا آیا همبستگی فامیلی در شهر هاکم می شود یا نه؟) و تا چه حدودی این تنوع گروهها ، خود براساس تمایز به  وظایف روستا استوار است . وظایف وفعالیتهای شهری اولا متنوع است وثانیا تا اندازه ای از یکدیگر متمایز می باشند .مانند وظایف اداری ، سیاسی ، اقتصادی ، نظامی –دانشگاهی و مذهبی و تفریحی شهر ها ، ثالثا  غالب اوقات برخی از وظایف در شهر نسبت به سایر وظایف ازاهمیت بیشتری برخوردار است . در این زمینه می توان برخی پدیده ها ی اجتماعی مانند افزایش تحرک اجتماعی (یعنی  امکانات کافی برای اینکه افراد درنظام اجتماعی پایگاه خودرا به سهولت  تغییر دهند.)

ج) واقعیتهای اجتماعی فوق الذکر ، بدون شک نتایج مهمی برای پدیده ها ی فرهنگی و اندیشه گروهی به همراه دارد. به طوری که می توان سخن از یک نوع ، روحیه شهری یا فرهنگ شهر نشینی به بیان آورد که با خصوصیات اجتماعات غیر مشابه فرق دارد . به عبارت دیگر سبک زندگی و شیوه فکر کردن و بروز احتیاجات و عواطف که بر حسب جوامع و مناطق مختلفی که شهر جزئی از آن است متفاوت و بر حسب تاریخ وخصوصیات شهر ها متغییر است .

مثلا استقلال افراد در مقابل سنین و اداب در شهر ها افزایش می یابد وپذیرش افکار جدید ، مد پرستی ، خلاقیت ونو آوری وتسامح فزونی می گیرد. در مقابل به علت سست شدن سنتها و قواعد رفتارآبا واجدادی  و فرد گرایی . زندگی در شهر ها( بر خلاف زندگی روستایی) بسیار شکل میگردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

د) شهر یک واحد مستقل و مجزا از جامعه نیست . شهردار منطقه ایی که در آن واقع شده است ارتباط دارد . شهربا کل جامعه و اجتماع پیوند و همبستگی دارد.

بنابراین نتیجه می گیریم :

- جامعه شناسی زبان مشترکی است که می تواند شهرسازان، معماران ، مهندسان تاسیسات شهری و... را به یکدیگرپیوند دهد.

- شرایط اجتماعی به روابط افراد و افراد از مباحث جامعه شناسی شهری است .

- شهرتجمع دائمی انبوه عظیمی ازانسانها در فضایی معین است که به صورت یک مرکز زندگی اجتماعی بسیار پیچیده در آمده است .

جمعیت شهری :

هالبواکس.درکتاب"ریخت شناسی شهری " اجتماعی نشان داده است که در فیزیولوژی اجتماعی لازم است . عمل خاصی را به وقایع جمعیتی اختصاص دهیم. مسلماً منظور او همان جمعیت شناسی شهری است لیکن در نظرجامعه شناسان این پدیده دائمی معنای  خاصی است .

 الف) شهر یک مجتمع دائمی است .حجم انبوه جمعیت در حال کاهش و افزایش است . جمعیت آهسته تجدید حیات می یابد .

ب) ویژگی جمعیت شهری :

نخست اینکه حجم جمعیت بسیار متغیر است . چنانکه دردانمارک هر عملی که بیش از 250نفر جمعیت داشته باشد شهر می نامند. در اروپا غربی در غالب کشورهای صنعتی 250   نفر حداقل  جمعیت یک شهر است . ودرکشور  کره 40 هزار نفر .دودیگر اینکه   تراکم جمعیت( تعداد نفر درهر هکتار) همواره بسیارمهم شمرده شده است.( تراکم جمعیت شهر نشین بیش از 1000 نفر در هکتار تغییر می کند.)

پیرژرژ معتقد است که برای مشخص ساختن شهر از روستا ، بایستس ملاکهای پیچیده تری  را در نظر گرفت

مانندنسبت جمعیت فعال در بخشهای مختلف فعالیت و مخصوصا نسبت جمعیتی که در بخش کشاورزی فعالیت وامرار معاش  می کند ( در اروپا این نسبت 20 تا 25در صد ودر  آسیا  تا 60 درصد می رسد )و نسبت جمعیتی که در فعالیتهای صنعتی  کار می کنند در شهر ها 20 تا 50 در صد را شامل می شود.

ملاکهای تشخیص شناسایی شهر:

1-                ملاک جمعیت : طبق این ملاک حداقل جمعیت یک شهر در ایران 5000 نفر ، در آمریکای شمالی و مکزیک 2500 نفر در ایرلند 1500 نفر در دانمارک 250 نفر در اروپای غربی تا چند هزار نفرو در اسیای جنوب شرقی تا 40000 نفر معین شده است

2-                سیماو ظاهر شهر : یعنی نقشه ، نما ، شکل ساختمان ها و خیابان .بدین معنا که شهر بر خلاف روستا دارای نقشه منظمی بوده و دارای ساختمان های بزرگ و مجلل و خیابان ها وراههای  وسیع است.

3-                تراکم جمعیت : یعنی تعداد جمعیت در هر هکتار یا کیلو متر مربع است که تاثیر مهم آن در ارتباط نزدیک ترین سازمانهای موجود در شهر ، صرفه جویی در تاسیسات شهری و اقتصادی وگرانی زمین است.

4-                وجود سازمان های اداری سیاسی و خدماتی است . بخصوص شهر ها از زمان های قدیم مرکز اداری و حکومتی بوده اند

/ 1 نظر / 23 بازدید
سعید

سلام بابت مطالبتون ممنونم عالی بود